Motifli Battaniye Hangi İple Örülür? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
Herkesin bildiği bir şey var: El örgüsüyle yapılan motifli battaniyeler, sadece bir hobi değil, aynı zamanda kültürel bir miras. Ancak bir battaniye örmenin ötesinde, bu tür el işlerinin toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle olan ilişkisi de var. İstanbul’da, her gün karşılaştığım insanlar ve gözlemlerim üzerinden motifli battaniyelerin hangi iplikle örüldüğüne dair bir tartışma başlatmak istiyorum. Peki, bu sorunun cevabı, sadece bir el işi tercihi midir, yoksa daha derin toplumsal meseleleri de ortaya çıkarır mı?
El İşi ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’un yoğun sokaklarında yürürken, bazen bir köşe başında el işiyle vakit geçiren kadınları görüyorum. Hangi iplikleri kullandıklarına dikkat ettim, ancak bunlar daha derin bir anlam taşımaktan öte, toplumun belirlediği bir rolü yerine getiriyor gibiydiler. El sanatları, özellikle de motifli battaniyeler, geleneksel olarak kadınların yapması gereken işler arasında sayılıyor. Bu algı, uzun yıllar boyunca toplumsal cinsiyet rolleriyle şekillendi.
Örneğin, bir gün Taksim Meydanı’ndan Beşiktaş’a giden otobüs yolculuğumda, yaşlı bir kadının ellerindeki örgüye odaklandım. Yanında, muhtemelen torunu olan genç bir kız vardı. Kadın, örgü ipliği ve tığ ile motif motif bir battaniye örüyordu. Diğer yolcularla arasında hiçbir iletişim yoktu, gözleri hep örgüsündeydi. Burada, toplumsal cinsiyetin iş bölümüyle nasıl şekillendiğini gözlemledim: Kadınlar hala çoğunlukla ev içi el sanatlarıyla ilişkilendiriliyor ve toplumun büyük bir kısmı bunu “doğal” bir görev olarak kabul ediyor. Oysa bu işlerin ne kadar yaratıcı, bağımsızlık gerektiren ve bir beceri olduğunu tartışmaya açmalıyız.
Çeşitlilik ve Yaratıcılık: İpleri Kim Seçer?
Motifli battaniye hangi iplikle örülür sorusunun cevabı, aslında büyük bir çeşitliliği yansıtıyor. İnsanların ip seçme tercihlerinin, sahip oldukları ekonomik ve kültürel altyapı ile doğrudan ilişkisi var. Yalnızca İstanbul’da bile, farklı mahallelerde, farklı gelir düzeylerine sahip insanların tercihlerine bakarak, ipliklerin renklerinden malzeme kalitesine kadar çok farklı seçimler görüyoruz.
Geçen hafta Kadıköy’deki bir kafede, geleneksel motiflerle yapılmış bir battaniye gördüm. Renkleri, ipliği ve dokusu öylesine güzeldi ki, sahibinin el emeği harcayarak her birini özenle seçtiği belli oluyordu. Bu, sadece bir battaniye değil, kişisel bir ifade biçimiydi. Diğer taraftan, aynı kafede bir kadın başka bir masada, tığ işi yaparken kullanmaya karar verdiği ipliğin markası ve fiyatı hakkında yoğun bir şekilde konuşuyordu. Burada, ekonomik çeşitliliğin nasıl estetik tercihler üzerinde etkili olduğunu görebiliyoruz. İpliklerin kalitesi, fiyatları ve çeşitli markaların sunduğu seçenekler, her bireyin sosyal statüsüne ve bütçesine göre değişiyor.
Bir yandan, her bireyin kendi el emeğiyle yarattığı eserler bir özgürlük ve yaratıcılık alanı sunarken, diğer yandan bu alanın ekonomik eşitsizliklerden nasıl etkilendiğini gözlemliyoruz. Motifli battaniye örme süreci, yalnızca bir kadın işgücü tüketimi olmaktan çok, aynı zamanda kişisel, kültürel ve ekonomik çeşitliliği yansıtan bir ifade biçimi haline gelebiliyor.
Sosyal Adalet: İpleri Kim Örgüler?
Sosyal adalet, her bireyin eşit fırsatlara sahip olması gerektiğini savunur. Ancak İstanbul’da sıkça gördüğüm sahneler, bu adaletin bazen bir hayalden ibaret olduğunu gösteriyor. Örneğin, geçenlerde bir sokak sanatçısının yanına oturduğumda, kadının ağzından “İpleri aldım, ama ne kadar zaman harcadım, ne kadar zor bir iş. Sonunda bitince gördüğüm emeğin değerini görebilmek için çok mücadele ettim” dediğini duyduğumda, içim sızladı. Kadın, çeyizine koyacağı bir motifli battaniye örerken, şehrin birçok bölgesinde, en ucuz iplerle aynı emeği harcayan ama bir o kadar da görünmeyen, söz hakkı olmayan insanları düşündüm. Yoksul mahallelerde yaşayan kadınların, bazen sadece bir kaç kuruşa aldıkları ipliklerle çalışmak zorunda kalması, sosyal adaletin en temel meselelerinden birini oluşturuyor.
Sosyal medyada, motifli battaniyelerle ilgili yapılan paylaşımlarda çoğu zaman, estetik tercihler üzerinden sınıfsal farklılıklar da açığa çıkıyor. Pahalı ipliklerle örülmüş battaniyelerle, daha ucuz malzemelerle yapılmış el işi ürünleri arasındaki farklar, aslında insanların yaşam koşullarını da ortaya koyuyor. Bu noktada, motifli battaniyelerin sadece bir hobi değil, aynı zamanda toplumsal eşitsizlikleri gözler önüne seren bir araç olabileceğini de fark ediyorum.
Sonuç: Bir İp Üzerinde Düşünmek
Motifli battaniye hangi iplikle örülür sorusu, yalnızca bir el işi tercihi değil, aynı zamanda toplumsal yapıyı ve ilişkileri de yansıtan bir sorudur. Bu soru üzerinden, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi önemli meseleleri tartışabiliriz. İstanbul’un farklı köylerinde, mahallelerinde ve kısıtlı bütçelere sahip ailelerin evlerinde farklı ipliklerle örülen battaniyeler, aynı zamanda bu kişilerin toplum içindeki yerini de simgeliyor. Her iplik, bir seçim, bir hayatın, bir mücadelenin izidir. Kimi zaman ekonominin acımasız yüzü, kimi zaman da toplumsal cinsiyet rollerinin baskıları ortaya çıkıyor. Motifli battaniyeleri örerken, bir yandan da bu derinliklere inmeli, her ilmekte toplumsal yapıyı sorgulamalıyız.